Józef Kapuściński
Biografia
Józef Kapuściński (ur. 23 marca 1818 w Gorlicach, zm. 31 lipca 1847 we Lwowie) był emisariuszem Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. W młodości uczył się w Jaśle, a następnie w Nowym Sączu (w gimnazjum jezuitów). Nawiązał kontakt ze studenckim ruchem konspiracyjnym i popularyzował na wsiach ideę walki z rządem absolutnym. W 1838 został aresztowany za posiadanie pracy LelewelaiChodźki „Wyprawy do Polski 1833r.” (Paryż 1835). Śledztwo trwające sześć miesięcy zakończyło się uwolnieniem z powodu braku dowodów winy, jednak uniemożliwiło kontynuowanie nauki i zdanie matury. Kapuściński otrzymał stanowisko praktykanta w magistracie w Gorlicach, a następnie – dzięki kontaktom ojca i pomocy syndyka magistratu, Kaspera Markla – został kancelistą w Pilźnie.
W Pilźnie utrzymywał kontakt z plebejskim skrzydłem sprzysiężenia przygotowującego powstanie. Prawdopodobnie werbunek do oddziałów powstańczych, które miały zasilić rejon Tarnowa, powierzyli mu w roku 1845 emisariusze Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. Kontaktował się m.in. z E. Dembowskim, T. Wiśniowskim, L. Mazurkiewiczem, uprzedzając ich o aresztowaniach planowanych przez burmistrza Pilzna (był nim wówczas Kasper Markl). Był podejrzewany o ukrywanie w swoim domu aktywnego agitatora Juliana Glosara. Zorganizował w Pilźnie czołówkę rewolucyjną, brał też udział w gromadzeniu broni (laniu kul, przygotowywaniu granatów) – dzięki niemu utworzono w mieście pierwszy zastęp powstańczy.
Burmistrz Kasper Markl próbował informować starostę Tarnowa, Josepha Breinla o zaawansowanych przygotowaniach do powstania. Raport tej treści przejął należący do czołówki rewolucyjnej funkcjonariusz pocztowy Gabriel Danielewicz. Kapuściński poznał też plan wykorzystania chłopów przeciw „rebelii szlacheckiej” – wywołania ataku chłopów na lokalne oddziały powstańcze. Tych spraw miała dotyczyć narada sołtysów zorganizowana przez Markla 18 lutego 1846 roku (zgodnie z instrukcją J. Breinla).
Nie jest pewne, czy Kapuściński otrzymał od władz powstańczych rozkaz zabicia Markla (w czasie procesu – zaprzeczał). Prawdopodobnie otrzymał powiadomienie o przyspieszeniu działań o trzy dni i 18 lutego przewiózł powstańców pod Tarnów (dwoma przejętymi dyliżansami). Koło północy wrócił z Szymonem Góreckim, braćmi Eustachym i Leonem Szumańskimi, Józefem Siekierskim do Pilzna, gdzie Markl wciąż naradzał się z chłopami. Raniony przez Kapuścińskiego próbuje uciec i zostaje zabity przez Góreckiego włócznią. W drodze powrotnej pod Tarnów powstańcy zostali ujęci przez chłopów i dostarczyli do Tarnowa.
Ich sprawa rozpatrywana była przed Karnym Sądem we Lwowie, który 7 stycznia 1847 uznał Kapuścińskiego za bezpośredniego zabójcę. Wyrok podtrzymano przez Sąd Apelacyjny (23 lutego) i Sąd Najwyższy w Wiedniu (1 lipca). Egzekucja odbyła się we Lwowie 31 lipca 1847 roku. Równocześnie stracono Teofila Wiśniowskiego. Góra Stracenia stała się miejscem manifestacyjnego kultu, a patriotyczna młodzież demonstrowała żałobę narodową po Kapuścińskim.