Józef Feliks Zając

Urodził się 10 marca 1902 roku w Gorlicach. Po ukończeniu gimnazjum w Nowym Sączu w 1918 roku kontynuował naukę w Szkole Handlowej w Krakowie. W 1919 roku ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego i został przydzielony do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1924–1939 pracował jako rachmistrz w Wydziale Powiatowej Rachuby Starostwa w Kopyczyńcach i działał społecznie w Komitecie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego oraz w Powiatowym Związku Straży Pożarnych w Kopyczyńcach.

We wrześniu 1939 roku został wyreklamowany przez starostę od służby. 18 września przekroczył polsko-rumuńską granicę w Zaleszczykach i w październiku statkiem Pułaski dotarł do Francji, gdzie został przydzielony do Szkoły Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan. Od 28 kwietnia do 22 czerwca 1940 roku walczył w kampanii francuskiej jako dowódca drużyny, następnie zastępca dowódcy plutonu w 2 kompanii II batalionu 3 pułku Grenadierów Śląskich 1 Dywizji Grenadierów. 22 czerwca zatrzymany na granicy szwajcarskiej, dostał się do niewoli niemieckiej, w której przebywał do czerwca 1942 roku, m.in. w Stalagu XVIII A Kaisersteinbruch. Na przełomie stycznia i lutego 1941 roku przeniesiony do Stalagu I A. Tam zachorował na płuca i został przeniesiony do szpitala w Marsylii, następnie w Clermont-Ferrand.

14 lipca 1942 roku wraz z kilkunastoma osobami uciekł barką morzem na Gibraltar, dotarł tam na przełomie maja i czerwca 1942 roku. W sierpniu 1942 roku przedostał się przez Pireneje i Francję do Wielkiej Brytanii. Pod koniec sierpnia 1942 roku został przydzielony do 1 Pułku Rozpoznawczego 1 Dywizji Pancernej.

28 marca 1943 roku zgłosił się do służby w Kraju. Od 10 maja 1943 roku do 20 marca 1944 roku uczestniczył w kursach specjalnych dla kandydatów na cichociemnych, m.in. kurs dywersyjno-strzelecki (STS 25a) w Garramour, kursu wywiadu (STS 34) Bealieu, sabotażu komunikacyjnego i przemysłowego (STS 17) Brickendonbury, broni pancernej (m.in. w Catterick Camp). Uczestnik kursu walki konspiracyjnej oraz odprawowego w STS 43 Audley End. Zaprzysiężony 15 grudnia 1943 roku w Chicheley, przydzielony do Oddziału VI (Specjalnego) Sztabu Naczelnego Wodza. Przetransportowany do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech, przebywał na stacjach wyczekiwania od 12 kwietnia do 3 maja 1944 roku. Skoczył ze spadochronem do Polski w nocy z 4 na 5 maja 1944 roku w operacji lotniczej Weller 26 dowodzonej przez mjra Józefa Gryglewicza, na placówkę odbiorczą Szczur 221 położoną w okolicy wsi Wola Gałęzowska. Z samolotu Liberator o numerze BZ-965 S razem z nim skoczyli żołnierze; zrzut trwał 1,5 godz. i został przyjęty przez oddział AK dowodzony przez ppor. Aleksandra Sarkisowa Szaruga.

Początkowo w oddziałach leśnych AK, następnie z kurierem Delegatury Rządu na Kraj udaje się do Warszawy. Po aklimatyzacji dostał przydział do 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty, jednak przydział ten nie został zrealizowany. W czasie powstania warszawskiego był jednym z pierwszych, walczył w grupie ochotników o zdobycie gmachu PAST-y i w rejonie Grzybów i Grzybowskiej. Został ranny w obie nogi. Po kapitulacji powstania przebywał w obozach jenieckich; uwolniony 2 maja 1945 roku przez wojska brytyjskie. 10 maja 1945 roku zameldował się w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. 1 lipca 1945 roku otrzymał rozkaz pracy w Głównej Komisji Weryfikacyjnej Armii Krajowej przy 11 Leopold Road w Londynie, a później w Studium Polski Podziemnej. Został zweryfikowany 29 listopada 1945 roku i pracował tam do 31 maja 1947 roku. Osiedlił się w Wielkiej Brytanii, działał w Kole Cichociemnych w Londynie i został wybrany sekretarzem Koła.

Napisał wspomnienia Służba na odcinku, publikowane w książce Drogi cichociemnych (wyd. I–III, Veritas, Londyn, 1954, 1961, 1972; Bellona, Warszawa, 1993, 2008).